Interview met Andrej Illarionov in Rzeczpospolita. Was Smolensk een ongeluk of een aanslag?

De Poolse kwaliteitskrant Rzeczpospolita interviewt Andrej Illarionov over de ramp in Smolensk (ongeluk of aanslag?) en bericht over het groeiende ongenoegen in Polen met de manier waarop het onderzoek vordert.

In een open brief aan premier Poetin (gepubliceerd in Rzeczpospolita, 24 mei) laken vijf Russische (!) "dissidenten" het verloop van het onderzoek naar de catastrofe in Smolensk: Andrej Illarionov, Vladimir Boekovski, Viktor Fainberg, Alexander Bondariev, Natalia Gorbanevskaja. Ze verwijten de Russische onderzoekers dat ze de verantwoordelijkheid voor de crash op de Poolse bemanning trachten af te schuiven en dat ze andere mogelijke hypothesen nooit serieus onderzocht hebben. Ze verbazen zich over het "blinde vertrouwen" en de opvallende passiviteit van de Poolse onderzoekers en de Poolse regering. "Het is moeilijk zich van de indruk te ontdoen dat voor de Poolse regering een toenadering tot de huidige Russische autoriteiten belangrijker is dan de waarheid bloot te leggen omtrent een van de grootste nationale catastrofes."

De open brief eindigt als volgt: "We maken ons zorgen dat in een dergelijke situatie de onafhankelijkheid van Polen vandaag en morgen ernstig bedreigd kan zijn. We hopen dat de Poolse burgers die op hun vrijheid gesteld zijn deze zullen kunnen verdedigen. Ook bij de verkiezingen."

Rzeczpospolita (Rz.) bracht gisteren (27 mei) een uitgebreid interview met Andrej Illarionov. Illarionov is een voormalig economisch adviseur van de Russische regering (ook van Poetin) en werkt vandaag voor het Cato Institute in Washington. Hier volgen enkele fragmenten uit het interview (cursief), en een kort overzicht van Illarionovs meest opmerkelijke uitspraken.

Fragment:

Rz: Suggereert u dat op de Poolse president een aanslag gepleegd werd?

AI: Dat weten we niet. In tegenstelling tot de gedane beloften is het onderzoek naar de catastrofe noch transparent, noch dynamisch. De Poolse zijde heeft geen volledige en geen vrije toegang tot de documenten en tot het bewijsmateriaal. Ook krijgen de Polen pas laat toegang tot de zwarte dozen, hoewel bijna onmiddellijk na de ramp bekend was dat deze in goede staat zijn en dat de opnames beluisterd kunnen worden. We vrezen dan ook dat het onderzoek niet op de passende wijze gevoerd wordt en daarom schreven we de open brief, die we naar "Rzeczpospolita", "Gazeta Wyborcza" en "Polska The Times" stuurden. (einde fragment)

In het interview pleit Illarionov voor een even grondig onderzoek als destijds bij de Lockerbie-affaire. Hij verwijst ook naar de dood van Alexander Litvinenko, waarvan velen dachten dat het een ongeluk was, tot Scotland Yard een onderzoek instelde en ontdekte dat Litvinenko met radioactief materiaal vergiftigd werd. Zonder dat onderzoek "zouden we vandaag niet weten dat het een koelbloedige moord was, waarbij overheidskringen in belangrijke mate betrokken waren. Ik zou absoluut zeker willen zijn, dat bij het onderzoek naar de ramp met het presidentiële vliegtuig minstens dezelfde middelen worden ingezet als in de zaak Litvinenko", aldus Illarionov. Voorts beweert hij dat een bewuste campagne gevoerd wordt om de Russische, Poolse en internationale opinie te overtuigen dat de ramp te wijten was aan een fout van de Poolse bemanning. Hij verwijt de onderzoekers dat ze alle andere hypothesen uitsluiten. De Poolse regering verwijt hij blind vertrouwen in het Russische onderzoek (zijn advies: "Vertrouw, maar controleer!").

"We hebben 27 leugens gevonden, die tot vandaag in de media verspreid werden en vervolgens een tijdlang bleven circuleren", zegt Illarionov. Als voorbeelden noemt hij de vier landingspogingen, het zogezegde gebrek aan ervaring van de piloot, de gebrekkige kennis van het Russisch van de piloot en het feit dat een vrouw in de cockpit geweest zou zijn. Dat alles is onwaar, zoals we vandaag weten. 

Ook voor de Poolse premier Tusk spaart Illarionov zijn kritiek niet. "Het lijkt wel alsof de Poolse regering meer gehecht is aan een goede relatie met Rusland dan aan het vinden van de waarheid omtrent een van de grootste nationale catastrofes."

Fragment:

Rz.: Waarom zouden Russische machthebbers belang hebben bij de dood van Lech Kaczynski?

AI : Ik wil graag denken dat de Russische regering met deze ramp niets te maken heeft. Toch mag men de gebeurtenissen niet vergeten die ertoe geleid hebben dat Lech Kaczynski op 10 april naar Katyn vloog, en niet op 7 april (toen vond de officiële Katyn-herdenking plaats, waarop president Kaczynski niet uitgenodigd was, gvh). Eerst wees Dimitri Medvedev op vernederende wijze een uitnodiging van de president af om naar Auschwitz te komen. En nadat Vladimir Poetin Donald Tusk voor de plechtigheid in Katyn uitgenodigd had, werd alles gedaan opdat Lech Kaczynski bij die gelegenheid niet aanwezig zou zijn. Die feiten bewijzen dat in het beste geval met Polen een spelletje gespeeld werd dat erop gericht was een deel van de Poolse samenleving te vernederen en met een ander deel een goede, speciale relatie op te bouwen. Het optreden van de Russische autoriteiten kan men zien als een inmenging in de interne aangelegenheden van Polen. Zo'n beleid voerden de Russische autoriteiten al sinds enkele jaren, door de Poolse president niet met het respect te behandelen dat elk staatshoofd verdient.

Rz. : Hoe provoceerde Kaczynski?

AI : De strijd om het Poolse vlees, het uitstel van de overeenkomst tussen Rusland en de EU, en het feit dat het in de eerste plaats aan hem lag dat Rusland tijdens het conflict met Georgië niet als overwinnaar uit de bus kwam. Nog belangrijker was echter zijn aandeel bij de zuivering van de inlichtingendiensten van mensen die met de Russische geheime diensten verbonden waren. Dat was de grootste fout van Kaczynszki en het lijdt geen twijfel dat dat voor sommigen in Rusland onvergeeflijk was.

Rz. : Wilt u zeggen, dat de geheime diensten het risico zouden genomen hebben, een aanslag op de president te organiseren? Dat klinkt niet geloofwaardig.

AI : Ik denk ook helemaal niet dat dat zo was. Maar toen in 2004 Zelimchan Jandarbijev (ex-president van Tsjetsjenië - red.) vermoord werd, konden velen ook niet geloven dat de Russische autoriteiten erachter zaten. Ook hielden het in 2004 slechts weinigen voor mogelijk dat de Oekraïense presidentskandidaat Viktor Joesjtsjenko vergiftigd werd. En in 2006 kon niemand zich voorstellen dat iemand in het centrum van Londen een moord met radioactief polonium zou plegen. Twee jaar later verwachtte niemand dat het Russische leger een wereldwijd erkende onafhankelijke staat zou binnendringen, een deel van het Georgische grondgebied bezetten en met bombardementen honderden mensen zou doden. (...)

Rz.: Maar Lech Kaczynski was het staatshoofd van een NAVO-lidstaat!

En dan? Wat zou de NAVO kunnen doen? Nauwelijks enkele maanden na de aanval op Georgië nam de NAVO de betrekkingen met Rusland al opnieuw op. (...) (einde fragment) 

Zonder het met zoveel woorden te zeggen ("Ik kan geen raad geven aan de regering van andere landen") raadt Illarionov de Poolse regering een onverzettelijker houding tegenover Rusland aan: "De jaren 30 van de twintigste eeuw hebben al aangetoond dat wanneer een agressor niet van bij het begin gestopt wordt, hij zo sterk kan worden dat het vervolgens moeilijk wordt, hem te stoppen."

* * *

51000 ondertekenaars

Intussen hebben 51000 Polen de open brief ondertekend waarin een onafhankelijke internationale onderzoekscommissie voor de Smolensk-catastrofe geëist wordt (bron: Rzeczpospolita, 25 mei).

De open brief, waarover ik al berichtte, was oorspronkelijk een initiatief van auteur en criticus Jacek Trznadel (in het Frans verscheen van hem 'La Honte'). Intussen hebben zich verscheidene bewegingen bij Trznadels oproep aangesloten, onder meer de "10 April Beweging", die op 9 mei 4000 mensen bijeenbracht voor een betoging tegen de manier waarop Rusland het onderzoek voert en tegen de passiviteit van de Poolse regering (dit alles nog steeds volgens het bericht in Rzeczpospolita).

Smolensk/Katyn: Rusland wil de zwarte dozen niet afstaan

Het precieze tijdstip van de catastrofe in Smolensk blijft een raadsel en over het aantal zwarte dozen in de Tupolev lopen de berichten uiteen (van drie tot vijf). De informatiechaos van officiële zijde en in de kranten neemt met de dag toe. Dat de Russen de zwarte dozen niet willen afstaan voedt in Polen het ongenoegen en het wantrouwen. Duizenden Polen eisen intussen in een open brief aan premier Tusk een onafhankelijk internationaal onderzoek.


Hieronder bericht ik opnieuw uit de Poolse media. Mijn eigen commentaar is cursief.

Tijdstip van de crash. Mysterieuze Ilyushin.

Gazeta Wyborcza bracht op 29 april het volgende nieuws over het tijdstip van de landing. Als bron citeert de krant een communiqué van de Poolse procureur-generaal en de procureur van het leger. Ik vertaal woordelijk (en dus houterig).

"In het communiqué wordt geïnformeerd dat voorlopige bevindingen erop wijzen dat voor de landing van het vliegtuig TU-154M (het vliegtuig van de president, gvh) een Russische Il-76 tweemaal op de luchthaven van Smolensk trachtte te landen, enkele tientallen minuten voor de landingspoging van de TU-154M. Na het uitvoeren van een omcirkeling van de luchthaven vloog het vliegtuig weg, afziend van de landing. 'Het genoemde tijdverschil sluit de hypothese van een verband met de catastrofe uit. Zo zijn de opkomende speculaties over mogelijke door dit vliegtuig veroorzaakte turbulenties die de vlucht van de TU-154M verstoord zouden hebben, ongegrond' - benadrukt het communiqué.
Het communiqué benadrukt dat het vaststellen van het tijdstip van de catastrofe zal gebeuren op basis van de gegevens van alle toestellen en bronnen die dit feit konden registreren (de zogenaamde zwarte dozen; de ATM QAR-apparatuur of de zogenaamde derde zwarte doos, gegevens die een onderbreking van de elektrische energie van de elektriciteitscentrale in Smolensk documenteren, luchtverkeerdocumenten, getuigenissen enz.)"

Bedenkingen. 
- De informatie over de landingspogingen van de Il-76 is nieuw sinds 28 april (18 dagen na de crash). Tot nu toe was op het internet wel sprake van een 'geheimzinnige Ilyushin' die boven de luchthaven van Smolensk cirkelde (sommigen beweren dat dit toestel met chemische middelen een dichte nevel veroorzaakte, maar in de mainstream media vond ik deze geruchten niet terug). 
- In dit bericht is geen sprake meer van de vierde zwarte doos, waarvan Gazeta Wyborcza zelf nog op 27 april melding maakte (vreemd genoeg vond ik het bericht over de vierde zwarte doos in geen andere krant terug, en ik vond ook geen correctie in Gazeta Wyborcza zelf. Zie ook het volgende punt).


Drie of vier zwarte dozen? Of vijf?

Zoals ik al schreef meldde Gazeta Wyborcza op 27 april dat een vierde zwarte doos in het toestel gevonden was. Echter, in een bericht dat later op dezelfde dag in dezelfde krant verscheen is zelfs sprake van een vijfde zwarte doos. De informatie is afkomstig van een reporter van radio TOK FM, aldus de krant. Het zou gaan om een apparaat van het type K3 63, dat bij de crash vernield werd. 


Commentaar
- Op 28 april (dus een dag na de melding van de vierde/vijfde zwarte doos) heeft minister van defensie Klich het nog altijd over "de drie zwarte dozen". Volgens dat bericht (geciteerd in... Gazeta Wyborcza) zegt de minister dat hij "ongeveer een derde" van de opnames van één van de drie zwarte dozen beluisterd heeft, maar over de inhoud wou hij niets zeggen. 
- Het bericht van de vier (of vijf) zwarte dozen vond ik op de webstekken van Rzeczpospolita en Dziennik niet terug (zelfs geen melding van het toch wel belangwekkende nieuws in Gazeta). Nog op 29 april bracht de krant Dziennik een stuk over de zwarte dozen ('De Polen verloren de zwarte dozen nooit uit het oog'), dat met geen woord over een mogelijke vierde zwarte doos repte. Het verbaast me dat het nieuws zo sterk verschilt van de ene krant tot de andere, en dat zelfs de berichtgeving in één krant (of liever, op de website), in casu Gazeta Wyborcza, zo onsamenhangend is.

"We hebben geen reden om de Russen te vertrouwen"

Onder deze titel (zonder de aanhalingstekens) brengt Rzeczpospolita vandaag 2 mei 2010 een interview met auteur, dichter, literair criticus en publicist Jacek Trznadel. Prof. Trznadel schreef onder meer verscheidene boeken over de slachting van Katyn.

Aanleiding voor het interview is een open brief aan premier Donald Tusk, waarin Trznadel de premier oproept een "internationale technische commissie" in het leven te roepen om de catastrofe in Smolensk te onderzoeken. Meer dan 20 000 Polen hebben de petitie intussen ondertekend (op het moment van het interview waren het er 13000 - Trznadels 'bescheiden website' kan de stroom bezoekers nauwelijks aan).

Trznadel aanvaardt niet dat de Poolse procureurs slechts een marginale rol spelen in het onderzoek naar de ramp in Smolensk, waarbij de Poolse president en tientallen hoogwaardigheidsbekleders omkwamen. Hij verwijt de regering een al te slappe houding tegenover Rusland. "Het idee van een commissie van onafhankelijke buitenlandse experten kreeg ik omdat noch de Russen vertrouw, noch - het spijt me dit te moeten zeggen - de Poolse onderzoekers."

Vooral het feit dat de Russen naar verluidt de zwarte dozen niet aan de Poolse onderzoekers zullen afstaan (maar slechts een transcriptie van de opnamen), is voor Trznadel volstrekt onaanvaardbaar: "Die zwarte dozen zijn eigendom van de Poolse staat. (...) Het gaat hier over onze eer, onze nationale soevereiniteit".

Trznadel herinnert aan de leugens die de Sovjet-Unie jarenlang verspreidde omtrent de massamoord in Katyn. Op de tegenwerping van de journalist dat de Sovjet-Unie niet meer bestaat antwoordt Trznadel dat Rusland een land is met imperiale ambities dat geleid wordt door een ex-KGB-agent. "Dat zou moeten volstaan om voorzichtig te zijn, om de Russische onderzoekers niet blindelings te vertrouwen. Jammer genoeg negeert onze regering die omstandigheden totaal."

De recente uitspraak van de Poolse regeringswoordvoerder Pawel Gras dat "elke inmenging van de Poolse regering in het onderzoek erg slecht onthaald zou worden", zet bij Trznadel kwaad bloed. "Die lui vinden het belangrijker, door de Russen 'niet slecht onthaald te worden' dan de omstandigheden van de dood van hun president te kennen. (...) Stel u voor dat Air Force One in Smolensk neergestort was (...). De Amerikanen zouden een leger van onderzoekers en specialisten naar Rusland sturen, ze zouden het hele wrak tot het allerlaatste stukje meenemen en zij zouden het onderzoek zelf leiden. Geen enkele sterke, soevereine staat zou aanvaarden wat de Russen nu met ons doen." En voorts: "Mocht president Kaczynski nog leven, had hij nooit toegelaten wat we nu beleven."


Commentaar. Ik sluit me aan bij Trznadels kritiek. De onderdanigheid van de Poolse regering tegenover Rusland is werkelijk stuitend. Ja, natuurlijk is er minder wrijving tussen Polen en Rusland wanneer Polen zich slaafs aan de Russische dictaten onderwerpt (precies wat Donald Tusk vandaag doet). En wat het Smolensk-onderzoek betreft: Wat heeft Rusland te verliezen bij een zo open en onafhankelijk mogelijk onderzoek naar de oorzaken van de crash? Waarom willen de Russen de zwarte dozen niet afstaan? Waarom leggen de Poolse onderzoekers zich daarbij neer?

Nog dit. Het interview met Trznadel verscheen niet in een of andere sensatiekrant, maar in de kwaliteitskrant Rzeczpospolita, zowat de Poolse NRC.