Smolensk/Katyn: schoten Poolse veiligheidsmedewerkers in de lucht?

Anderhalve maand na de ramp in Smolensk blijven in de Poolse pers wonderlijke berichten opduiken.

Schoten Poolse veiligheidsmedewerkers in de lucht?

Volgens de krant Nasz Dziennik (online editie van 14 mei) is het merkwaardige filmpje dat kort na de catastrofe in Smolensk door een nog onbekende getuige gemaakt werd en waarop schoten te horen zijn, authentiek. Het blad beroept zich op bronnen binnen de Poolse veiligheidsdienst BOR (Biuro Ochrony Rzadu), die onder meer instaat voor de bewaking van de president.

Volgens Nasz Dziennik waren BOR-medewerkers meteen na de crash in Smolensk ter plaatse. Toen ze het lichaam van Lech Kaczynski vonden stelden ze zich in een beschermend cordon rond de dode president op. Om te beletten dat de Russen het lichaam van Lech Kaczynski naar Moskou zouden transporteren, losten de veiligheidsofficieren schoten in de lucht, aldus het artikel. Enkele officieren zouden om die reden geschorst zijn.

Het artikel, dat gebaseerd is op verklaringen van "een van de betrokkenen bij het incident", beschrijft het gebeuren met nogal wat aandacht voor details: de BOR-mensen vonden de president dank zij een chip in zijn vest; ze bedekten het lichaam met een eigen vestje; ze zagen ook het lichaam van First Lady Maria Kaczynska liggen, maar omdat ze zich niet konden verspreiden, waren ze niet in staat ook dat lichaam "veilig te stellen".

Volgens de journalist van Nasz Dziennik, Pawel Tunia, verklaart dit incident naast de schoten ook andere eigenaardigheden die op het filmpje te zien of te horen zijn: zo zouden de mannen in een wit hemd BOR-mensen zijn, die tussen de wrakstukken zoeken. Tijdens het incident met de waarschuwingsschoten hoort men een van de Polen in het Russisch "Allen achteruit!" roepen.


Nog dezelfde dag (14 mei) publiceerden twee andere kranten, Dziennik en Rzeczpospolita, een reactie van BOR-chef Marian Janicki, waarin deze met klem ontkent dat zijn medewerkers in Smolensk schoten losten. In één adem looft Janicki de prima samenwerking tussen de Poolse en de Russische onderzoekers. Het filmpje zelf laten beide kranten onvermeld.


Procureur wilde persoonlijke bezittingen slachtoffers laten vernietigen

De militaire procureur van Warschau, Okregowa, diende bij de rechtbank een verzoek in om persoonlijke bezittingen van slachtoffers, die in Smolensk gevonden werden, te mogen vernietigen. De rechter wees het verzoek af. Dat meldden verscheidene Poolse kranten gisteren, 18 mei.

Volgens Rzeczpospolita was het argument van de procureur dat van de voorwerpen in kwestie (kledingstukken e.d.) een "epidemiologisch risico" uitgaat, maar de rechters oordeelden daar anders over. De krant beroept zich op informele bronnen, aangezien noch het gerecht noch de procureur meer informatie over de achtergrond van de zaak wilden verstrekken.

Open brief van families slachtoffers

"Respecteer onze rouw!" Met deze oproep richtten negentien families van slachtoffers van de ramp in Smolensk zich op 11 mei tot het publiek. De families roepen politici en journalisten op om de catastrofe van Smolensk niet voor politieke doeleinden te misbruiken. "Alle sensationele en voorbarige speculaties kwetsen onze gevoelens en verstoren het psychisch evenwicht dat we nu met veel moeite proberen terug te vinden."  (Bron: Rzeczpospolita (11 mei) en andere media.)

De families van negentien slachtoffers ondertekenden de brief. In Smolensk kwamen 96 mensen om.

Smolensk/Katyn : vijfde persoon in de cockpit?

Polen heeft de enige zwarte doos die het bezat aan de Russen overgemaakt. De opnames van de zwarte dozen zijn volgens de onderzoekers van een desastreuze kwaliteit. Over het tijdstip van de crash blijft onenigheid bestaan. Een technische oorzaak wordt intussen uitgesloten. Was er een vijfde persoon in de cockpit?

Derde zwarte doos

Procureur-generaal Andrzej Seremet maakte bekend dat Polen de enige zwarte doos die het bezat "samen met de analyse" aan de Russen overgemaakt heeft (bron: Rzeczpospolita)

Volgens Dziennik Polski en Rzeczpospolita ('Slechte kwaliteit van de opnames vertraagt het onderzoek') zei Seremet dat het nog maanden zal duren alvorens de Polen de zwarte dozen van de Russen krijgen. Twee weken geleden had hij nog verklaard dat de zwarte dozen ten laatste eind deze week in Pools bezit zouden zijn. Seremet schrijft de vertraging toe aan de "desastreuze toestand van de opnames".

Opmerking. Van de vierde (en vijfde) zwarte doos, die vorige week gevonden werden, is blijkbaar geen sprake meer.

Tijdstip crash eindelijk gekend (Klich), niet gekend (Seremet)

Edmund Klich, voormalig hoofd van de Poolse commissie voor luchtvaartveiligheid en vandaag geaccrediteerd bij de Russische Smolensk-onderzoekscommissie, maakte gisteren het precieze tijdstip van de crash in Smolensk bekend: 8u41'06" Poolse tijd (bron: Dziennik Polski). Maar procureur-generaal Seremet zei gisteren nog dat het tijdstip van de crash nog niet gekend is (bron: Rzeczpospolita, dat ook naar de bewering van Klich verwijst).

Toelichting. 8u41 is het tijdstip waarop de opnames van de zwarte dozen onderbroken worden. Het autopsierapport van de slachtoffers geeft als tijdstip van overlijden 8u50 op. De eerste drie weken na de crash werd 8u56 als tijdstip van de catastrofe vermeld (en dat is nog altijd niet officieel gecorrigeerd).

Oorzaak : geen technisch probleem

Klich en Seremet verklaarden beiden dat technische problemen als oorzaak van de crash uitgesloten kunnen worden (bron: Rzeczpospolita).

Vijfde persoon in de cockpit?

Enkele dagen geleden dook in de Poolse media het bericht op dat volgens de opnames van de zwarte dozen (dus volgens de Russische onderzoekers die de zwarte dozen analyseren) een vijfde persoon in de cockpit aanwezig was. Men tracht hem nu op basis van zijn stem te identificeren.

 
Vandaag schrijft de Poolse pers dat een ooggetuige het lichaam van deze vijfde persoon ook daadwerkelijk in de cockpit zag. Ik vertaal de laatste paragraaf van dit artikel van Rzeczpospolita (8 mei) : "Nikołaj Łosiew, gepensioneerd luchtmachtpiloot en eigenaar van een nabijgelegen perceel, was 20 minuten na de crash ter plaatse. Hij zei op de Poolse radio dat hij in de vernielde cockpit - behalve de vastgegespte bemmaningsleden - het lichaam van nog een persoon zag. Wie was dit? We weten het nog niet."

Commentaar. Eén van de enige slachtoffers van de ramp in Smolensk die niet zwaar verminkt was (en die dan ook als eerste geïdentificeerd kon worden) was president Lech Kaczynski. Meteen na 10 april luidde de verklaring dat de president bij de piloten in de cockpit zat (ik ga er dus van uit dat men hem ook in de cockpit gevonden heeft). Alle andere slachtoffers lagen, zo heette het, zwaar verbrand en verminkt in het bos en in de bomen, op enkele honderden meters van de inslagplaats. Dus eigenlijk is al sinds 10 april bekend dat de president mee in de cockpit zat. Waarom doen de onderzoekers en de media nu zo raadselachtig over de identiteit van deze vijfde persoon? Het kan alleen maar Lech Kaczynski zijn. Als iemand anders dan de president in de cockpit zat, waarom was Lech Kaczynski dan als enige inzittende niet onherkenbaar verminkt? Waarom zei men dan op 10 april dat hij wel in de cockpit zat?

Smolensk/Katyn : nieuw simulatiefilmpje

Bijna vier weken na 10 april duiken in Smolensk wrakstukken en bezittingen van slachtoffers op. In de cockpit zou tijdens de crash een vijfde persoon gezeten hebben. Een nieuw Pools simulatiefilmpje van de crash spreekt een bestaande simulatie van de Russische tv tegen. Beide filmpjes roepen vragen op in verband met de vindplaats van de slachtoffers.

Souvenirs zoeken in Smolensk


Op 5 mei meldden verscheidene Poolse kranten (o.a. Gazeta Wyborcza) en ook het tv-nieuws dat op de plaats van de ramp in Smolensk nog onderdelen van het vliegtuig en zelfs persoonlijke bezittingen van de slachtoffers lagen. Op locale markten zouden deze parafernalia te koop aangeboden worden.

Bedenking. Dit is in tegenspraak met eerdere berichten (van kort na 10 april) dat het hele terrein waar het vliegtuig neerstortte ontruimd was, dat alle brokstukken naar Moskou gebracht waren en dat de Russen zelfs de bodem afgeschraapt hadden "voor het onderzoek in Moskou". 

Vijfde persoon in de cockpit?

Nog op 5 mei schreef Gazeta Wyborcza dat volgens de opnames van een van de zwarte dozen bij de landing een vijfde persoon in de cockpit zou zijn geweest. Meteen werd gespeculeerd of iemand in opdracht van de president druk op de piloten uitoefende om ondanks te mist toch te landen. Poolse onderzoekers wilden het bericht niet bevestigen of ontkennen, omdat ze de zwarte dozen nog altijd niet bezaten.

Nieuw simulatiefilmpje van de ramp - Gazeta Wyborcza

Gazeta Wyborcza publiceerde op 5 mei een nieuw simulatiefilmpje (ook hier) van de ramp in Smolensk. Het vliegtuig omcirkelde de luchthaven driemaal voor de landing. "Vanaf 1,5 km voor de luchthaven begon het fout te lopen. Het toestel verloor te snel hoogte". Het kwam te laag aanvliegen, raakte op 1 km afstand van de landingsbaan een antennemast (op 20 m hoogte). "De piloot probeerde hoogte te winnen" maar hij raakte (enkele honderden meters verder) een boom. Bij de botsing met een tweede boom, "op enkele meters hoogte", "verliest het vliegtuig onderdelen" (aldus het tekstballonnetje). Vervolgens stortte het neer.

Opmerking. In dit filmpje is geen sprake van een tweede landingspoging en ook niet van het verlies van een vleugel (de stem op het bandje zegt alleen dat het toestel met een tweede boom botste, in het tekstballonnetje staat "het toestel verliest onderdelen" terwijl de beelden het verlies van de linkervleugel suggereren.). Merk op hoe op het moment van de crash (vanop 2 à 4 m hoogte) het hele middenstuk van het vliegtuig in het niets verdwijnt. Deze simulatie vertoont enkele verschillen met een ander simulatiefilmpje van de Russische tv (met commentaar van een Russische luchtmachtpiloot), waarin de Tupolev een heel eind op 2,5 à 4 m hoogte over de grond scheerde, een vleugel verloor en vervolgens nog enkele honderden meters verder vloog alvorens neer te storten. 


Ook de foto (bron: opnieuw Gazeta Wyborcza) stemt niet met het Russische simulatiefilmpje overeen. Volgens het filmpje vloog de Tupolev op slechts 3 à 4 m hoogte toen het de asfaltweg kruiste. Volgens de foto was dit 15 m. 

Maar bovenal: geen van deze simulaties stemt overeen met de bewering dat de romp van het toestel en de lichamen van de passagiers ongeveer 300 m van de inslagplaats lagen. Dit is tot nu toe de verklaring voor het feit dat op geen van de beschikbare beelden van de inslagplaats een spoor van de romp te bekennen, noch van stoelen, slachtoffers of bagage. Besluit: ofwel zijn beide simulatiefilmpjes fout, ofwel (als de simulaties juist zijn) moet er een andere verklaring zijn voor de afwezigheid van romp en slachtoffers op de inslagplaats. Als het waar is dat  lichamen, stoelen, bagage en romp op een zekere afstand van de rest van het wrak lagen, dan staan de onderzoekers voor de opdracht om te verklaren hoe de staart na het neerstorten van de romp-met-passagiers nog een paar honderd meter verder kon vliegen.

Smolensk/Katyn: Rusland wil de zwarte dozen niet afstaan

Het precieze tijdstip van de catastrofe in Smolensk blijft een raadsel en over het aantal zwarte dozen in de Tupolev lopen de berichten uiteen (van drie tot vijf). De informatiechaos van officiële zijde en in de kranten neemt met de dag toe. Dat de Russen de zwarte dozen niet willen afstaan voedt in Polen het ongenoegen en het wantrouwen. Duizenden Polen eisen intussen in een open brief aan premier Tusk een onafhankelijk internationaal onderzoek.


Hieronder bericht ik opnieuw uit de Poolse media. Mijn eigen commentaar is cursief.

Tijdstip van de crash. Mysterieuze Ilyushin.

Gazeta Wyborcza bracht op 29 april het volgende nieuws over het tijdstip van de landing. Als bron citeert de krant een communiqué van de Poolse procureur-generaal en de procureur van het leger. Ik vertaal woordelijk (en dus houterig).

"In het communiqué wordt geïnformeerd dat voorlopige bevindingen erop wijzen dat voor de landing van het vliegtuig TU-154M (het vliegtuig van de president, gvh) een Russische Il-76 tweemaal op de luchthaven van Smolensk trachtte te landen, enkele tientallen minuten voor de landingspoging van de TU-154M. Na het uitvoeren van een omcirkeling van de luchthaven vloog het vliegtuig weg, afziend van de landing. 'Het genoemde tijdverschil sluit de hypothese van een verband met de catastrofe uit. Zo zijn de opkomende speculaties over mogelijke door dit vliegtuig veroorzaakte turbulenties die de vlucht van de TU-154M verstoord zouden hebben, ongegrond' - benadrukt het communiqué.
Het communiqué benadrukt dat het vaststellen van het tijdstip van de catastrofe zal gebeuren op basis van de gegevens van alle toestellen en bronnen die dit feit konden registreren (de zogenaamde zwarte dozen; de ATM QAR-apparatuur of de zogenaamde derde zwarte doos, gegevens die een onderbreking van de elektrische energie van de elektriciteitscentrale in Smolensk documenteren, luchtverkeerdocumenten, getuigenissen enz.)"

Bedenkingen. 
- De informatie over de landingspogingen van de Il-76 is nieuw sinds 28 april (18 dagen na de crash). Tot nu toe was op het internet wel sprake van een 'geheimzinnige Ilyushin' die boven de luchthaven van Smolensk cirkelde (sommigen beweren dat dit toestel met chemische middelen een dichte nevel veroorzaakte, maar in de mainstream media vond ik deze geruchten niet terug). 
- In dit bericht is geen sprake meer van de vierde zwarte doos, waarvan Gazeta Wyborcza zelf nog op 27 april melding maakte (vreemd genoeg vond ik het bericht over de vierde zwarte doos in geen andere krant terug, en ik vond ook geen correctie in Gazeta Wyborcza zelf. Zie ook het volgende punt).


Drie of vier zwarte dozen? Of vijf?

Zoals ik al schreef meldde Gazeta Wyborcza op 27 april dat een vierde zwarte doos in het toestel gevonden was. Echter, in een bericht dat later op dezelfde dag in dezelfde krant verscheen is zelfs sprake van een vijfde zwarte doos. De informatie is afkomstig van een reporter van radio TOK FM, aldus de krant. Het zou gaan om een apparaat van het type K3 63, dat bij de crash vernield werd. 


Commentaar
- Op 28 april (dus een dag na de melding van de vierde/vijfde zwarte doos) heeft minister van defensie Klich het nog altijd over "de drie zwarte dozen". Volgens dat bericht (geciteerd in... Gazeta Wyborcza) zegt de minister dat hij "ongeveer een derde" van de opnames van één van de drie zwarte dozen beluisterd heeft, maar over de inhoud wou hij niets zeggen. 
- Het bericht van de vier (of vijf) zwarte dozen vond ik op de webstekken van Rzeczpospolita en Dziennik niet terug (zelfs geen melding van het toch wel belangwekkende nieuws in Gazeta). Nog op 29 april bracht de krant Dziennik een stuk over de zwarte dozen ('De Polen verloren de zwarte dozen nooit uit het oog'), dat met geen woord over een mogelijke vierde zwarte doos repte. Het verbaast me dat het nieuws zo sterk verschilt van de ene krant tot de andere, en dat zelfs de berichtgeving in één krant (of liever, op de website), in casu Gazeta Wyborcza, zo onsamenhangend is.

"We hebben geen reden om de Russen te vertrouwen"

Onder deze titel (zonder de aanhalingstekens) brengt Rzeczpospolita vandaag 2 mei 2010 een interview met auteur, dichter, literair criticus en publicist Jacek Trznadel. Prof. Trznadel schreef onder meer verscheidene boeken over de slachting van Katyn.

Aanleiding voor het interview is een open brief aan premier Donald Tusk, waarin Trznadel de premier oproept een "internationale technische commissie" in het leven te roepen om de catastrofe in Smolensk te onderzoeken. Meer dan 20 000 Polen hebben de petitie intussen ondertekend (op het moment van het interview waren het er 13000 - Trznadels 'bescheiden website' kan de stroom bezoekers nauwelijks aan).

Trznadel aanvaardt niet dat de Poolse procureurs slechts een marginale rol spelen in het onderzoek naar de ramp in Smolensk, waarbij de Poolse president en tientallen hoogwaardigheidsbekleders omkwamen. Hij verwijt de regering een al te slappe houding tegenover Rusland. "Het idee van een commissie van onafhankelijke buitenlandse experten kreeg ik omdat noch de Russen vertrouw, noch - het spijt me dit te moeten zeggen - de Poolse onderzoekers."

Vooral het feit dat de Russen naar verluidt de zwarte dozen niet aan de Poolse onderzoekers zullen afstaan (maar slechts een transcriptie van de opnamen), is voor Trznadel volstrekt onaanvaardbaar: "Die zwarte dozen zijn eigendom van de Poolse staat. (...) Het gaat hier over onze eer, onze nationale soevereiniteit".

Trznadel herinnert aan de leugens die de Sovjet-Unie jarenlang verspreidde omtrent de massamoord in Katyn. Op de tegenwerping van de journalist dat de Sovjet-Unie niet meer bestaat antwoordt Trznadel dat Rusland een land is met imperiale ambities dat geleid wordt door een ex-KGB-agent. "Dat zou moeten volstaan om voorzichtig te zijn, om de Russische onderzoekers niet blindelings te vertrouwen. Jammer genoeg negeert onze regering die omstandigheden totaal."

De recente uitspraak van de Poolse regeringswoordvoerder Pawel Gras dat "elke inmenging van de Poolse regering in het onderzoek erg slecht onthaald zou worden", zet bij Trznadel kwaad bloed. "Die lui vinden het belangrijker, door de Russen 'niet slecht onthaald te worden' dan de omstandigheden van de dood van hun president te kennen. (...) Stel u voor dat Air Force One in Smolensk neergestort was (...). De Amerikanen zouden een leger van onderzoekers en specialisten naar Rusland sturen, ze zouden het hele wrak tot het allerlaatste stukje meenemen en zij zouden het onderzoek zelf leiden. Geen enkele sterke, soevereine staat zou aanvaarden wat de Russen nu met ons doen." En voorts: "Mocht president Kaczynski nog leven, had hij nooit toegelaten wat we nu beleven."


Commentaar. Ik sluit me aan bij Trznadels kritiek. De onderdanigheid van de Poolse regering tegenover Rusland is werkelijk stuitend. Ja, natuurlijk is er minder wrijving tussen Polen en Rusland wanneer Polen zich slaafs aan de Russische dictaten onderwerpt (precies wat Donald Tusk vandaag doet). En wat het Smolensk-onderzoek betreft: Wat heeft Rusland te verliezen bij een zo open en onafhankelijk mogelijk onderzoek naar de oorzaken van de crash? Waarom willen de Russen de zwarte dozen niet afstaan? Waarom leggen de Poolse onderzoekers zich daarbij neer?

Nog dit. Het interview met Trznadel verscheen niet in een of andere sensatiekrant, maar in de kwaliteitskrant Rzeczpospolita, zowat de Poolse NRC.