Stemt België het euro-noodplan pas na de verkiezingen?

In Frankrijk, Duitsland en Nederland werd en wordt het EU-noodplan (u weet wel, het euro-reddingsplan van 750 miljard euro) in allerijl door de parlementen gejaagd. Wat doet België, nu het geen parlement heeft?

De Nederlandse kamer heeft al met het plan ingestemd (26 miljard euro; de Kamer had nauwelijks twee dagen nodig na de bekendmaking van het plan door de Raad op 9 mei). De Franse regering heeft zopas zijn wetsontwerp klaar (111 miljard euro), dat het parlement vermoedelijk op 31 mei zal bespreken. De Duitse Bundestag stemt morgen over 148 miljard euro.

(Het betreft hier geen rechtstreekse uitgaven, maar kredietwaardborgen. De eurolanden stellen zich voor deze miljardensommen "slechts" garant. Maar als het tegenzit moeten (delen van) die astronomische bedragen ook echt opgehoest worden, bvb. als de met deze garanties aangegane leningen opgenomen worden door een euroland dat vervolgens "failliet" gaat.)

De vraag is al gesteld: Hoe zit het met België? Wanneer en hoe beslist ons land over de miljardengaranties? Het federaal parlement is ontbonden en de regering is er een van lopende zaken. Wacht België - zoals het hoort - tot na de verkiezingen, of gaat dit zo uitgelegd worden dat een staatsgarantie van vele miljarden euro's onder de "lopende zaken" valt?

Vergeleken met de stortvloed aan berichtgeving en commentaren over het EU-noodplan in de Duitse pers (bvb. Spiegel Online, maar vooral toch de onovertroffen FAZ) is het in de Belgische (online) media verdacht stil rond deze zaak.

Elektronische verkiezingen zijn illegitiem

Vanochtend hoorde ik op de radio dat kort voor de Filippijnse presidents- en parlementsverkiezingen (vandaag 10 mei, ook een groot aantal burgemeesters en gouverneurs worden verkozen) 90 % van de geheugenkaarten van de scanners die de stembiljetten moeten inlezen, vervangen werden. Naar men zegt waren bij voorafgaande tests enorme foutenmarges opgetreden ("technisch probleem"). 

De Frankfurter Allgemeine drukt het zo uit: "De Filippijnse kiescommissie zag zich kort voor de verkiezingen genoodzaakt, de chip-kaarten van de meer dan 70 000 stemautomaten (...) terug te roepen. Ze moesten opnieuw geprogrammeerd worden, nadat bij een test gebleken was dat de machines een deel van de stemmen niet geteld hadden." (bron: 'Mit Anfechtungen ist zu rechnen', FAZ 10 mei 2010)

Het is de eerste keer dat verkiezingen op de Filippijnen elektronisch verlopen. Hier een korte bijdrage van Al Jazeera English, waarin ook Ramon Casiple aan kort aan het woord komt (Mon is actief in de Filippijnse directe-democratiebeweging en schrijft op zijn weblog over Filippijnse politiek).
 
Ik ben van oordeel dat elektronische verkiezingen, zoals ze vandaag in de wereld georganiseerd worden, elke legitimiteit ontberen, omdat het theoretisch mogelijk is op grote schaal fraude te plegen, zonder dat dit achteraf nog gecontroleerd kan worden en zonder dat men duizenden medeplichtigen nodig heeft (zoals bij handmatige verkiezingen én tellingen).


Ik raad iedereen aan om de film "Hacking Democracy" te bekijken, die op schokkende wijze duidelijk maakt hoe makkelijk elektronische verkiezingen (in de VS) vervalst kunnen worden. Correctie: vervalst werden.

Vaclav Klaus: Door de euro kan Griekenland zijn probleem niet oplossen

In een interview met de Frankfurter Allgemeine ("De euro was een verkeerde beslissing", gisteren 28 april; het interview zelf is enkel tegen betaling toegankelijk) deed de Tsjechische president Vaclav Klaus enkele opmerkelijke uitspraken:

FAZ: Een argument is dat als Griekenland de euro niet had, het land al failliet zou zijn.


Vaclav Klaus: "Griekenland heeft een devaluatie van zo'n veertig procent nodig, maar de drachme bestaat jammer genoeg niet meer. Het alternatief is dat men alle lonen en salarissen met veertig procent verlaagt, maar dat is in een democratische samenleving niet zo gemakkelijk. De ware oorzaak van de tragedie is niet de rationele of irrationele economische politiek in Griekenland, de ware oorzaak is de euro (...). Zonder de euro zouden de Griekse politici en bankiers de crisis met eeuwenoude middelen kunnen oplossen. Maar Griekenland mag nu niet meer devalueren, dat is vandaag nieuw. Nu bestaat nog maar één oplossing, namelijk de transfer van belastinggeld uit andere landen van de muntunie."


FAZ: Is de muntunie dan tot mislukken gedoemd?


VK : "Dat heb ik niet gezegd. We moeten een onderscheid maken. Als de vraag luidt of de euro de beloften waargemaakt heeft, is mijn antwoord: neen. Wat betreft de economische groei en stabiliteit is de eurozone al lang mislukt. Maar wanneer we over het formele mislukken van de muntunie spreken moeten we in aanmerking nemen hoeveel er politiek in dit project geïnvesteerd werd. De politici zullen een mislukking van de euro niet toelaten, maar de kosten daarvoor zullen heel hoog zijn."


FAZ: Denkt u dat de wereldwijde financiële crisis de integratietendensen in Europa versterkt?


VK : "Neen, de crisis zelf versterkt zulke tendensen niet, maar de crisis wordt politiek als argument voor nog meer Europa gebruikt. (...)"


FAZ: (...) Wat betekent voor u de Europese identiteit?


VK : "Ongetwijfeld bestaat er ook een Europese identiteit. Toen men mij ooit tijdens een skivakantie in Amerika vroeg waar ik vandaan kwam, zei ik: uit Europa. Ik was zeker dat "uit de Tsjechische Republiek" de jongeman verward zou hebben. Europa is dus een van mijn identiteiten. De vraag is hoe sterk ze is. Ik vind ze niet erg sterk. Ze wordt door de Eurocraten in Brussel kunstmatig gestimuleerd, maar authentiek is dat niet. Ik ben een Prager, een Tsjech, maar ook een Centraal-Europeaan ('Mitteleuropäer'), die drie identiteiten zijn sterker dan de Europese (elders in het interview bepleit Klaus impliciet een Midden-Europese muntunie, met (onder meer?) Duitsland, Nederland, Oostenrijk en Tsjechië, gvh). Het multiculturalisme zie ik als een tragische fout, die ons in grote moeilijkheden brengt. De reacties daartegen zijn niet mijn reacties, ik ben het met die reacties niet eens. Deze reacties zijn ook niet gewild door de EU-elite, maar ze worden wel door hen veroorzaakt. Het is het multiculturalisme dat mensen zoals Geert Wilders "maakt". Zonder de foute ideologie van het multiculturalisme zouden zulke mensen in Europa vandaag geen rol spelen."  


En voorts...

"Ik wil geen Europa op basis van supranationalisme, ich wil een Europa op basis van samenwerking tussen de regeringen en de Europese staten."

"Ik ben voor marktintegratie, voor economische integratie, dus voor liberalisering, het openen en afschaffen van alle barrières. Een dergelijke integratie versterkt de vrijheid in Europa. Maar de politieke integratie, die ik unificatie noem, is iets totaal anders. Daarvoor heb ik angst. Dat zeg ik al lang. Angst, werkelijk angst. Want wat is vandaag in Europa bedreigd, vooral na het Lissabon-verdrag? De vrijheid en de welvaart."

Naschrift : Vaclav Klaus hield vandaag 29 april de beroemde "Humboldt-Rede zu Europa" aan de Humboldt-Universiteit in Berlijn. Hier de transcriptie (in het Duits, de taal die ook Klaus sprak). Deutschlandradio Kultur wijdde er deze korte bijdrage aan.

Roman Herzog en Frits Bolkestein: "De EU schaadt de Europese idee"

"De EU schaadt de Europese idee", aldus de titel van een paginagroot opiniestuk in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) van gisteren 15 januari. De drie auteurs zijn niet de eersten de besten: Roman Herzog was van 1994 tot 1999 bondspresident van Duitsland en voordien voorzitter van het Duits Grondwettelijk Hof. Frits Bolkestein was van 1999 tot 2004 Europees commissaris (!) voor onder meer de binnenmarkt en Lüder Gerken is directeur van het Centrum für Europäische Politik (CEP).

De kernboodschap van Herzog & Co luidt: de EU overtreedt het subsidiariteitsbeginsel en brengt zo het hele proces van Europese integratie in gevaar. Het stuk is een scherp pleidooi voor een striktere toepassing van het subsidiariteitsbeginsel.

Wanneer politieke zwaargewichten zoals Herzog en Bolkestein, die de Europese integratie-idee gunstig gezind zijn, tot de conclusie komen dat de EU de verkeerde weg opgaat, kunnen we maar beter naar hun argumentatie luisteren. Daarom volgt hieronder een ingekorte versie van het artikel.

Maar eerst wil ik van de gelegenheid gebruik maken om te verwijzen naar het in Vlaanderen en Nederland te weinig opgemerkte opiniestuk "Europa entmachtet uns und unsere Vertreter" (Engelse versie), dat Herzog en Gerken op 12 januari 2007 in de krant Welt am Sonntag publiceerden. In die bijdrage bekritiseerden ze, naast het democratisch deficit in de EU, ook de mechanismen van de "sluipende centralisering" van bevoegdheden. Met dat laatste wordt de sluikse bevoegdheidsoverdracht van allerlei materies naar Europees niveau bedoeld. In het Welt-artikel vroeg Roman Herzog zich af of men Duitsland nog wel een parlementaire democratie mag noemen, aangezien 80 % van de Duitse regelgeving "uit Brussel" komt. Het stuk lokte in Duitsland een controverse uit ("Mythos 80 %"), die tot vandaag voortduurt. Het stuk uit de FAZ kan men zien als een vervolg op het Welt-artikel, aangepast aan de nieuwe realiteit van een EU-na-Lissabon.

Ik geef - zonder commentaar - de kritiek en de voorstellen van de drie heren ingekort weer. Dit is dus geen letterlijke en geen volledige vertaling van het opinieartikel. Wel heb ik getracht om de inhoud zo volledig en getrouw mogelijk weer te geven. Een "verzorgde kladvertaling", zeg maar.

"De EU schaadt de Europese idee" (ingekorte snelvertaling)

door Roman Herzog, Frits Bolkestein, Lüder Gerken

FAZ 15 januari 2010

Nu het Lissabon-verdrag van kracht is, moeten de lidstaten en alle Duitse politici hun aandacht eindelijk diepgaand en ernstig aan de EU-politiek wijden.

Meer dan 80 % van de in Duitsland geldende rechtsbesluiten komen uit Brussel. Dat aandeel zal na het verdrag van Lissabon wellicht nog toenemen.

De EU kende de jongste jaren ontegensprekelijk successen (bvb. de euro, de uitbouw van de interne markt). Op andere gebieden kon ze dan weer niet op tegen de nationale egoïsmen (bvb. bij de ontwikkeling van een gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidspolitiek, de liberalisering van de spoorwegen, de hervorming van de farmasector, de gemeenschappelijke markt voor dienstverlening inzake gezondheid, het vrije verkeer van arbeiders uit de nieuwe lidstaten). Maar de EU werd ook actief op gebieden waar ze niets te zoeken heeft, ze zondigde tegen de geldende bevoegdheidsverdeling, ze negeerde het subsidiariteitsprincipe. Voorbeelden zijn de invoering van een recht op sociale zekerheid voor zelfstandige vrouwen, de pogingen om de bedrijfspensioenen Europees te reguleren en - waarlijk grotesk - de overweging om een EU-regulering op te leggen inzake regionaal personenverkeer en snelheidsbeperkingen in steden.

De EU moet een nieuw evenwicht vinden: in sommige gebieden moet ze sterker worden, van andere gebieden moet ze wegblijven.

Met 27 commissarissen die zichzelf willen bewijzen en die vaak tegenstrijdige politieke belangen hebben, is dit een moeilijke opdracht. Bovendien proberen nationale politici en belangengroepen onophoudelijk via de Commissie dingen te bereiken die ze er in hun land op nationaal niveau niet door krijgen. Aangezien permanent compromissen nagestreefd worden (tussen Commissie, Europees Parlement en Raad enerzijds, tussen de lidstaten onderling anderzijds) ontstaat veel meer regulering dan nodig, en vaak ook slechte regulering.

De grootste uitdaging voor de EU is existentieel: ze moet de instemming terugwinnen die ze bij veel burgers, maar ook in grote delen van de economie, verloor. Zoniet zouden de mensen wel eens het ideaal zelf van Europese integratie definitief kunnen verwerpen. Dat zou de EU als geheel fataal kunnen worden.

Dat wantrouwen ontstaat uit de alomtegenwoordige indruk dat Brussel boven de hoofden van de mensen beslist en dat het, tegen bestaande tradities en culturen in, dingen reguleert die minstens even goed locaal of regionaal geregeld kunnen worden - als ze überhaupt gereguleerd moeten worden.

Precies om deze ontwikkeling te voorkomen werd destijds het subsidiariteitsbeginsel in de Europese Verdragen opgenomen: de EU mag pas actief worden als het probleem in kwestie op nationaal niveau niet efficiënt aangepakt kan worden. Het is logisch dat dit alleen voor grensoverschrijdende problemen het geval is, en precies dat was tot nu toe het juridische criterium voor de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel.

Het subsidiariteitsprincipe wordt echter niet correct toegepast. In Brussel verstaat men subsidiariteit als volgt: wanneer Brussel geld geeft, kan het probleem beter op EU-niveau aangepakt worden. En daarom geeft Brussel maar al te graag geld. Het is dan ook verontrustend dat het criterium "gaat het om een grensoverschrijdend probleem?" in het Lissabon-Verdrag geschrapt werd.

Van het Europees Hof van Justitie en het Europees Parlement moeten we geen oplossing verwachten, want beide hebben zelf belang bij een uitbreiding van Europese bevoegdheden. Daarom is vooral in de lidstaten meer waakzaamheid nodig. Uit de lidstaten moet de duidelijke boodschap komen dat alleen grensoverschrijdende problemen tot de EU-bevoegdheden kunnen behoren.

De parlementen moeten het subsidiariteitsprincipe bewaken. Nu al kunnen ze inbreuken op dat principe melden, maar hoe dat moet gebeuren is nog een open vraag: de parlementen krijgen heel weinig tijd en moeten met andere parlementen overleggen. Een efficiënte overlegstructuur tussen de parlementen moet dan ook worden uitgewerkt.

Ook moet het Duitse parlement samen met andere parlementen zo snel mogelijk een precedent scheppen, door een niet grensoverschrijdende EU-regulering aan te klagen. Alleen zo kan men op politieke wijze compenseren wat nu geen geschreven EU-recht meer is.

Ook de regeringen moeten de subsidiariteit bewaken. Ze mogen niet meer toestaan dat ministeries de Europese weg kiezen wanneer ze op nationaal niveau hun zin niet krijgen. Bovendien moet de Duitse regering categorisch neen leren zeggen wanneer de Raad zijn bevoegdheden te buiten gaat of tegen het subsidiariteitsprincipe zondigt.

Wat dit laatste betreft loopt het grondig fout. Een recent voorbeeld is een EU-richtlijn die zelfstandige vrouwen het recht op sociale zekerheid biedt. De Duitse regering protesteerde op de ministerraad dat de EU voor die materie niet bevoegd is, maar onthield zich vervolgens bij de stemming, om de richtlijn niet te kelderen. Dat was niet de eerste keer: in Brussel heet dit stemgedrag "German vote".

Een ander voorbeeld. Een richtlijn is in de maak om om de Europese antidiscriminatiewetgeving sterk uit te breiden. Zo wil men bedrijven en restaurants tot verbouwingen verplichten om de toegang voor gehandicapten mogelijk te maken. Ook huurders zouden dit van de eigenaar kunnen eisen. Dit is geen grensoverschrijdende materie. Gebouwen kunnen immers geen grenzen oversteken. Maar een veto van de regering is ook in deze niet te verwachten.

Het subsidiariteitsprincipe moet in alle politieke materies gelden. Drie belangrijke materies die niet grensoverschrijdend zijn en dus strikt tot de nationale competentie beperkt moeten blijven, zijn: sociale politiek, antidiscriminatiewetgeving (behalve inzake nationaliteit), onderwijs.

Maar de realiteit is anders. Zo plant Brussel - naast de sociale en discriminatiewetgeving - ook nieuwe ingrepen inzake onderwijs. Na de hogeschoolhervorming (Bologna) wil het nu ook in de algemene schoolpolitiek meepraten.

Het omgekeerde is waar voor de stabiliteitspolitiek. Hier moet de EU een grotere rol spelen. De euro maakt een EU-controle van de nationale begrotingstekorten noodzakelijk. Vandaag kan een lidstaat schulden maken op kosten van alle andere, omdat de ECB alleen met een Europawijde monetaire politiek kan tegensturen. De EU moet de lidstaten tot een consolidering van hun schulden dwingen. De Commissie heeft intussen tegen 20 landen een procedure wegens een te hoog deficit opgestart. Dat is goed, maar het zal moeten blijken of ze genoeg politieke slagkracht heeft om consequent te handelen.

Ook inzake de (grensoverschrijdende) klimaatproblematiek moet de EU kunnen optreden. Dat moet dan wel consequent en consistent gebeuren. We juichen de princiepsbeslissing om een Europese emissiehandel (EU-ETS) op te zetten toe, maar die moet dan ook voor het benzine-, diesel- en stookolieverbruik gelden (bvb. door de producenten en importeurs te verplichten emissierechten te kopen).

Anderzijds moet de EU bestaande regelingen afschaffen als die de EU-ETS hinderen. Het gloeilampenverbod bvb. maakt het de markt onmogelijk om de klimaatdoelstellingen kostenefficiënt te bereiken. Dit verbod zal geen gram CO2 uitsparen, omdat de door de gebruiker gespaarde emissies via de handel in emissierechten bij andere CO2-uitstoters terechtkomen en zo elders meer emissie veroorzaken.

De Commissie zou ook moeten aandringen op een stopzetting van subsidies voor hernieuwbare energieën. Die veroorzaken onnodige kosten omdat ze tot de bouw van energiecentrales leiden die er zonder die subsidies nooit zouden komen. Hernieuwbare energieën zijn al competitief omdat men er weinig of geen emissierechten voor moet verwerven.

Een tot de EU beperkte emissiehandel kan ertoe leiden dat ondernemingen hun productie buiten de EU leggen. Dat vermindert de totaaluitstoot niet en schaadt tegelijk de EU-economie. De EU moet zich dus voor een wereldwijde emissiehandel inzetten of de ontstane kost op een andere manier compenseren.

In de consumentenpolitiek moet de EU actiever worden. Een totale harmonisering van de bescherming van de consument is wenselijk. De huidige situatie, met 27 verschillende regelingen, is nadelig voor ondernemers en consumenten.

Enerzijds is met een minimale harmonisering niet veel gewonnen. Anderzijds is ook een te sterk doorgedreven bescherming van de consument niet wenselijk, omdat uiteindelijk de consument zelf de kosten daarvan draagt en armere mensen zich dan minder kunnen veroorloven.

De EU moet terugkeren naar het concept van de "mondige gebruiker", in plaats van het nu door de Commissie gehuldigde principe van de "gedesorienteerde consument", die door de EU geholpen moet worden in zijn zoektocht naar geluk.

De Commissie moet haar ingrepen in de prijszetting stopzetten. Het beleid om "sociaal aanvaardbare" prijzen af te dwingen of om de mensen tevreden te stemmen door maximumprijzen op te leggen doet te veel aan planeconomie denken en is dringend af te raden. Politieke ingrepen in de prijszetting verstoren de mogelijkheid, op schaarste in te spelen. Dat is ook voor de consument nadelig.

Protectionistische maatregelen van staten om eigen ondernemingen te beschermen ondergraven de interne markt. Daarom moet de Commissie staatssteun strenger controleren. Obstakels voor de interne markt moeten uit de weg geruimd worden. Een mogelijkheid is het creëren van een Europese titel voor de bescherming van intellectueel eigendom.

De lidstaten en dus ook de Duitse politici moeten de Commissie steunen waar ze de hier geschetste visie volgt, maar anderzijds ook daadkrachtig - en publiek - optreden tegen overregulering en inbreuken op het subsidiariteitsbeginsel.

Dit alles is niet alleen in het belang van Duitsland, maar ook van de toekomstige EU-ontwikkeling. De Europese integratie kan maar een succes zijn als de burgers ze mee dragen. Dat is vandaag wellicht minder dan ooit het geval.

Het Lissabon-oordeel uit Karlsruhe: "Als de EU een staat wordt, moet Duitsland eruit stappen"

Op 30 juni 2009 maakte het Duitse Grondwettelijk Hof zijn lang verwachte oordeel over het Lissabon-verdrag bekend. Om de gapende leegte in de Vlaamse mediaberichtgeving wat op te vullen (*) volgt hier in vertaling een stuk waarin Prof. Dr. Paul Kirchhof het oordeel toelicht en duidt. Het verscheen vandaag 4 juli 2009 in de Frankfurter Allgemeine Zeitung en is online voorlopig alleen voor abonnees beschikbaar. Een eerste oppervlakkige lezing van het oordeel (en ook de karige berichtgeving in de Vlaamse pers) kan de indruk wekken dat het Hof maar weinig voorbehoud maakte bij het Lissabon-verdrag. De rechters oordeelden immers dat het verdrag niet strijdig is met de Duitse grondwet. Wel moet het Duitse parlement een begeleidende wet volledig herwerken, die de rol van Bundestag en Bundesrat (het parlement, dus) 'na Lissabon' regelt. Pas daarna mag het verdrag geratificeerd worden. Maar het oordeel is ingrijpender dan de eerste euforische reacties konden doen vermoeden en betekent meer dan gewoon een paar maanden uitstel van ratificatie. Met het Lissabon-oordeel (1) herdefinieert het Duitse Grondwettelijk Hof de machtsverhoudingen tussen de soevereine staat Duitsland en de EU, (2) zet het een rem op de toekomstige overdracht van bevoegdheden naar de EU, (3) kent het zichzelf een actieve rol bij dat proces toe. Maar vooral (4) legt het oordeel - naar mijn weten voor het eerst - formeel het eindpunt van de Europese eenmaking vast: de EU is (slechts) een gemeenschap van soevereine staten. Als de kerncompetenties en de identiteit van de Duitse staat door nieuwe bevoegdheidstransfers uitgehold worden (lees: als de EU de kernbevoegdheden van een staat krijgt), moet Duitsland uit de EU stappen. Het Hof kent het Duitse parlement een feitelijk vetorecht toe op gebieden die volgens het Lissabon-verdrag exclusieve EU-bevoegdheden moesten worden (bvb. militaire EU-operaties buiten de EU). Tegelijk beperkt het Hof de in het Lissabon-verdrag ingebouwde mogelijkheden om in de toekomst lidstaatbevoegdheden naar de EU over te hevelen zonder dat een nieuw verdrag nodig is (en dus zonder de toestemming van alle lidstaatparlementen). In tegenstelling tot bvb. België zal in Duitsland het parlement zijn toestemming moeten geven voor elke nieuwe bevoegdheidsoverdracht naar de EU, ook al is die in het Lissabon-verdrag voorzien. Hetzelfde geldt wanneer de EU-raad meerderheidsbeslissingen wil invoeren waar vandaag de unanimiteitsregel geldt. Het oordeel sterkt de macht van het Duitse parlement en dus van de Duitse staat in het proces van voortschrijdende EU-integratie. Bovendien waarschuwen de rechters in Karlsruhe expliciet dat ze al te verregaande bevoegdheidsoverdrachten desnoods zelf zullen tegenhouden. Kortom, met zijn oordeel plaatst het Grondwettelijk Hof de Duitse nationale soevereiniteit vandaag en in de toekomst boven de EU-soevereiniteit. Voor de voorstanders van een 'Verenigde Staten van Europa' (met ene Guy V. als zelfverklaard boegbeeld) is dit dan ook een serieuze tegenvaller. Alleen al om die reden had de Vlaamse pers er wat meer aandacht aan mogen besteden. Maar ik loop vooruit op de beloofde analyse van Paul Kirchhof. Kirchhof was van 1987 tot 1999 rechter bij het Grondwettelijk Hof. In 1989 was hij rapporteur over het Maastricht-oordeel van het Hof. Kirchhof weet dus waarover hij spreekt. In zijn stuk bespreekt hij inhoud en draagwijdte van het Lissabon-oordeel. Bij de vertaling streefde ik meer naar een getrouwe weergave van de inhoud dan naar stilistische perfectie. (*) Zo verscheen in De Standaard tussen 30 juni en vandaag slechts één kort artikel, dat dan nog integraal van NRC afgeschreven was. Geen woord van een eigen medewerker, geen letter commentaar of duiding - niets. Democratie in Europa De nieuwe begeleidende wet bij het Lissabon-verdrag moet veeleisend zijn Paul Kirchhof (FAZ, 4 juli 2009) De EU kent een andere vorm van democratie dan de individuele lidstaten. In de volle staatsdemocratie kiest het staatsvolk het parlement en beslist zo over de politieke prioriteiten van de wetgever, over de verhouding tussen meerderheid en minderheid. Het publieke parlementsdebat en het permanente gevecht om de gunst van de kiezer richten zich tot het staatsvolk. De EU daarentegen is een gemeenschap van staten. Hier worden de wetten niet door het Parlement gemaakt, maar door de Raad, waarin de regeringen van de lidstaten vertegenwoordigd zijn. Dit systeem van wetgeving door de Executieve macht leidt niet tot een voortdurend debat tussen parlementaire meerderheid en oppositie, bevordert het publieke debat niet, zoekt vooral de belangengroepen als gesprekspartners en ontmoet de kiezer nauwelijks. In dit systeem heeft het Europees Parlement slechts de competentie om mee te werken bij de totstandkoming van wetgeving en begroting. Het EP vertegenwoordigt geen Europees staatsvolk maar wel de 27 volkeren van de lidstaten, het wordt niet volgens het principe van de gelijkheid van elke stem verkozen, maar volgens het aantal mandaten (met een vastgelegd minimum en maximum) waarop elk land recht heeft. Als het Lissabon-verdrag in werking treedt zal een in Duitsland verkozen parlementslid 857 000 EU-burgers vertegenwoordigen, tegenover 67 000 voor een in Malta verkozen EP-lid. Het politiek gewicht (Stimmgewicht) van een Duitse burger bedraagt dus een twaalfde van dat van een Maltees. Het Duitse Grondwettelijk Hof erkent dat het Lissabon-verdrag grondwettig is. Dit verdrag breidt de competenties van de EU wezenlijk uit, vooral inzake strafrecht, defensie, internationale handel en sociale politiek. Het gerecht benadrukt echter dat deze EU-trein niet zonder tussenstop mag blijven rijden, maar veeleer dat het eindstation vastligt en dat het traject een aantal tussenstations heeft, waar de conformiteit met de Duitse grondwet getoetst moet worden. Als de EU van een associatie van staten tot een soevereiniteitsdrager met staatskenmerken zou evolueren, waardoor de lidstaat Duitsland zijn kernopdrachten en zijn identiteit als volstrekt autonome (vollverantwortliche) democratie zou verliezen, dan zou Duitsland een verdere deelname aan de EU moeten weigeren. De Verenigde Staten van Europa zullen op die manier niet ontstaan. Europees recht is in Duitsland van toepassing, niet omdat de Europese instellingen het uitgevaardigd hebben, maar omdat het Duitse parlement de geldigheid van dat recht voor Duitsland vastlegt. De wet mag soevereiniteitsrechten slechts aan de EU afstaan voorzover dit zakelijk begrensd (sachlich begrenzt), voldoende precies omschreven (hinreichend bestimmt) en principieel herroepbaar (prinzipiell widerruflich) is (principe van de beperkte zelfstandige bevoegdheid - begrenzte Einzelermächtigung). De EU mag niet op eigen gezag nieuwe competenties opeisen of meerderheidsbeslissingen invoeren, ze mag haar politieke macht tegenover de lidstaten niet verzelfstandigen. De Duitse wetgever mag in het Verdrag zijn recht om voorbehoud aan te tekenen niet opgeven, vereiste toestemmingen niet bij voorbaat ('auf Vorrat') verlenen, verdragwijzigingen niet stilzwijgend (durch Schweigen) goedkeuren, en bovenal niet door vage machtigingen ('unbestimmte Ermächtigungen') zijn verantwoordelijkheid in het EU-integratieproces uit handen geven. Voor zover het Lissabon-verdrag zulke vage machtigingen voorziet, moeten deze volgens het Duitse grondwettelijk recht zo behandeld worden, alsof elke daaruit afgeleide nieuwe machtstoename van de EU volgens de formele procedure voor een verdragswijziging werd beslist. De Duitse regeringsvertegenwoordiger in de Raad mag slechts dan instemmen, wanneer de Bundestag en de Bundesrat - in de regel met een tweederdemeerderheid - voordien door een wet hun toestemming gaven. Wanneer, zoals bij richtlijnen met gevolgen voor het strafrecht of ook bij sociaalrechtelijke voorschriften, de Duitse regeringsvertegenwoordiger volgens het Lissabon-verdrag over een vetorecht beschikt, gebruikt hij deze 'noodrem' ook slechts in opdracht van het parlement. Tegenover de verplichtingen tot collectieve bijstand, die het Lissabonverdrag aan alle lidstaten oplegt, stelt het Grondwettelijk Hof uitdrukkelijk dat het Duitse leger een 'parlementsleger' blijft, met andere woorden dat operaties van de strijdkrachten slechts mogelijk zijn met de instemming van het parlement. Geïntegreerde Europese militaire eenheden mogen, wanneer Duitse soldaten deelnemen, niet zonder toestemming van het [Duitse] parlement ingezet worden. De juridische en politieke integratieverantwoordelijkheid van het parlement blijft niet beperkt tot een eenmalige akte van toestemming, die de verdere ontwikkeling van het Europees recht aan de Europese instellingen overlaat, maar ze begeleidt een dynamische ontwikkeling van het verdrag. Daardoor krijgt de Bundestag ook tegenover de federale regering meer gewicht. De wetgever moet zich in een begeleidende wet op deze nieuwe beslissingsbevoegdheden voorbereiden. Deze wet gaat niet over randvragen van een integratieprocedure die het snel overstappen naar een Europese politieke agenda mogelijk zou maken, integendeel, de 'begeleidende wet' legt een nieuw evenwicht vast in de verantwoordelijkheden van het Duitse parlement en de Duitse regering, van de EU en de lidstaat Duitsland. Zolang deze veeleisende wet niet uitgevaardigd is mag de Bondspresident de ratificatie-oorkonde bij het Lissabonverdrag niet in Rome neerleggen en dus het verdrag voor Duitsland niet rechtsgeldig maken. Ten slotte consolideert het Federaal Grondwettelijk Hof de scheiding der machten ook met zijn eigen rol bij de Europese integratie. Controle door het Hof is noodzakelijk telkens wanneer de EU de grenzen van de haar in het verdrag toegekende bevoegdheden onmiskenbaar (ersichtlich) overschrijdt of wanneer de identiteit van de constitutionele staat Duitsland in zijn onaantastbare kernbeginselen bedreigd is. Voor deze controle is - zo geeft het Hof uitdrukkelijk aan - ook een nieuwe procedure voor het Grondwettelijk Hof 'denkbaar', waarbij het Hof bevoegdheidsoverschrijdende of de identiteit van de Duitse staat schadende EU-akten ontoepasbaar kan verklaren. Het oordeel van het Grondwettelijk Hof is een mijlpaal voor de grondwettelijke democratische staat, het geeft de EU een democratische impuls, het geeft de burgers meer rechtszekerheid tegenover het Duitse en het Europese recht.